Η διδασκαλία του Θουκυδίδη στις Στρατιωτικές Σχολές

Εργασία στα πλαίσια του πολιτιστικού προγράμματος: «Ιστολόγιο του 2ου»
του Καραμαρούδη Δημήτρη

Η αντικειμενικότητα του έργου του Θουκυδίδη και η επιστημονική καταγραφή των γεγονότων της εποχής του τον καθιστούν παγκοσμίως γνωστό ως έναν από τους μεγαλύτερους και διαχρονικότερους ιστορικούς του κόσμου. Ο Θουκυδίδης διδάσκεται στα ελληνικά σχολεία αλλά και στα πανεπιστήμια πολλών χωρών. Διδάσκεται, περισσότερο ή λιγότερο συστηματικά, στις περισσότερες ανώτατες στρατιωτικές σχολές του λεγόμενου Δυτικού κόσμου( Ευρώπη [π.χ. ΣΣΕ, Royal Military Academy of Belgium] και Β. Αμερική: [π.χ. West Point, Air Force MA] ), αλλά και σε άλλες αντίστοιχες σχολές ανά τον κόσμο. Ορθά όμως μπορεί κάποιος να αναρωτηθεί γιατί ο Θουκυδίδης αποτελεί αντικείμενο μελέτης στις στρατιωτικές σχολές. Έχει τεκμηριωθεί από σύγχρονους ερευνητές ότι ο Θουκυδίδης υπήρξε εισηγητής τουλάχιστον 5 τομέων της γνώσης: της επιστημονικής ιστοριογραφίας, της στρατηγικής, της πολιτικής επιστήμης, των διεθνών σχέσεων και της ηγεσίας. Αυτοί οι τομείς έχουν ασφαλώς ξεχωριστή σημασία για την επιστημονική ανάπτυξη των στελεχών των ενόπλων δυνάμεων, όσον αφορά κυρίως, στην ανάλυση των γεγονότων και στην λογική πρόβλεψη, εφόσον σταθερά της παραγωγής γεγονότων αποτελεί ο ανθρώπινος χαρακτήρας που παραμένει διαχρονικά, περισσότερο ή λιγότερο, αμετάβλητος.
Κατά την σύγχρονη εποχή το μεγάλο ενδιαφέρoν διεθνώς για το έργο του Θουκυδίδη εκδηλώθηκε στην αρχή της περιόδου του Ψυχρού Πολέμου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο φιλόδοξος στόχος που έθεσε για το έργο του ο Θουκυδίδης (δηλαδή να μπορεί να προβλέπει αυτά που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον και να μείνει η Ιστορία του αιώνιο κτήμα) επιτεύχθηκε απόλυτα. Η διαχρονικότητα και η επικαιρότητα της ιστορίας του Πελοποννησιακού πολέμου ενός έργου που γράφτηκε πριν από εικοσιτέσσερις αιώνες έχει επανειλημμένα επισημανθεί από πολλούς αναλυτές. Αναφορές υπάρχουν στο έργο του Thomas Hobbes τον 17ο αιώνα, ενώ πιο πρόσφατα ο Louis J. Halle παρατήρησε ότι «ο Θουκυδίδης, όπως ο ίδιος είχε προβλέψει, έγραψε όχι μόνο την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου, αλλά και την ιστορία των Ναπολεόντειων πολέμων, του Πρώτου Παγκόσμιου πολέμου, του Δευτέρου Παγκόσμιου πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου». Πράγματι, τα βασικά προβλήματα της διεθνούς πολιτικής (π.χ. διακρατικός ανταγωνισμός, συμμαχίες, αποτροπή, «θεωρία του ντόμινο», καταναγκασμός, κατευνασμός, δίλημμα ασφαλείας, ισορροπία δυνάμεων, κ.λ.π.), παρά τις δραματικές τεχνολογικές αλλαγές παραμένουν αναλλοίωτα ανά τους αιώνες. Έτσι, είναι εύλογο ότι ο Θουκυδίδης θεωρείται επίκαιρος για τους στρατηγικούς αναλυτές που προσπαθούν να κατανοήσουν, για παράδειγμα, τη λογική του ανταγωνισμού μεταξύ μιας χερσαίας και μιας ναυτικής δύναμης (π.χ. Αθήνα-Σπάρτη, Ρώμη-Καρχηδόνα, Αγγλία-Γερμανία, Η.Π.Α.-Σοβιετική Ένωση), τους πολιτικούς επιστήμονες να κατανοήσουν τη λογική του ιμπεριαλισμού ή τους φιλοσόφους που προσπαθούν να κατανοήσουν τη σχέση μεταξύ φύσεως (ή ισχύος) και νόμου (ή ηθικής).
Η ανάλυση του Θουκυδίδη μας είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για να εξηγήσουμε το παρελθόν, να κατανοήσουμε το παρόν και να διαβλέψουμε πιθανές εξελίξεις για το μέλλον. Ένα παράδειγμα είναι αρκετό για να θεμελιώσω τον ισχυρισμό μου: αναφορικά με το ζήτημα του πολέμου, που αποτελεί το θεμελιώδες πρόβλημα στη θεωρία των διεθνών σχέσεων, ο Θουκυδίδης μας έχει προσφέρει ένα μεγάλης εμβέλειας αναλυτικό εργαλείο, καθώς ήταν ο πρώτος που συσχέτισε το ζήτημα του πολέμου με την αλλαγή στο συσχετισμό ισχύος (balance of power). Αυτή η ανάλυση έχει αποδειχτεί ιδιαίτερα χρήσιμη, για να εξηγήσει κανείς πολέμους μεταξύ μεγάλων δυνάμεων για τη πρωτοκαθεδρία στο διεθνές σύστημα (ηγεμονικούς πολέμους), και γενικότερα την άνοδο και τη πτώση των μεγάλων δυνάμεων. Οι συχνές αναφορές του Θουκυδίδη σε «γενικές κρίσεις» και «κανόνες επιτυχίας» έχουν καταντήσει την ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου κείμενο ιδανικό για να διδαχθεί κανείς από την ιστορία και να αναζητήσει «ιστορικούς παραλληλισμούς». Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι το έργο του Θουκυδίδη έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ένα ιδιαίτερα δημοφιλές «διδακτικό εργαλείο», κυρίως στον αγγλοσαξονικό χώρο. Αυτό φαίνεται από: α) την εκτεταμένη αναφορά της ιστορίας του Πελοποννησιακού πολέμου στα κυριότερα θεωρητικά εγχειρίδια των διεθνών σχέσεων και των στρατηγικών σπουδών, β) τη δημοσίευση επιλεγμένων αποσπασμάτων στα εισαγωγικά εγχειρίδια και τις ανθολογίες κειμένων για τις διεθνείς σχέσεις και τη στρατηγική, και γ) την εκτενή ανάλυση του έργου του Θουκυδίδη σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο στα πανεπιστήμια και τις στρατιωτικές σχολές.
Ένα παράδειγμα αρκεί για να φανεί η χρησιμότητα του έργου του Θουκυδίδη στην ανάλυση των σχέσεων πολιτικής και στρατηγικής. Όταν ο ναύαρχος Stansfield Turner (κάτω από την εμπειρία του αδιεξόδου στο οποίο είχαν περιέλθει οι Η.Π.Α. στο Βιετνάμ) αποφάσισε να συμπεριληφθεί η ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου στη διδακτέα ύλη της Αμερικάνικης Ναυτικής Σχολής Πολέμου από τον Αύγουστο του 1972, «για πολλούς σπουδαστές ήταν ένα άγνωστο βιβλίο για ένα φαινομενικά άσχετο πόλεμο από ένα συγγραφέα του οποίου το όνομα ήταν αδύνατο και να προφέρει κανείς». Όμως για τον Turner ήταν η ουσία της προσέγγισής του, το «καλύτερο παράδειγμα για το πώς μπορούσε κανείς να χρησιμοποιήσει τη μελέτη στρατηγικών περιπτώσεων για να διδάξει σύγχρονα στρατηγικά προβλήματα. Έτσι η προσέγγιση του μνημειώδους αυτού έργου από θεωρητική σκοπιά βοηθάει τον μελετητή να εκτιμήσει ακόμη περισσότερο την αξία της ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου και την διαχρονική συνεισφορά της καθώς αυτή είναι πάντα επίκαιρη. Επίσης η μελέτη του έργου του Θουκυδίδη μας παρέχει τα εργαλεία που χρειαζόμαστε για να αναλύσουμε σε βάθος και με νηφαλιότητα τη διεθνή πολιτική. Ο Θουκυδίδης μας βοηθάει να κατανοήσουμε τη λογική της στρατηγικής συμπεριφοράς των κρατών στο διεθνές σύστημα και κυρίως τη λογική του πολέμου και τη ειρήνης.

Τα κυριότερα σημεία του έργου του που διδάσκονται στις στρατιωτικές σχολές είναι :
• Τα αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου και το πολιτικό κλίμα μέχρι την έκρηξή του.
• Η μεταβολή της Αθηναϊκής πολιτικής από ρεαλιστική σε πολιτική της ισχύος.
• Ο Επιτάφιος του Περικλή και οι αξίες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας Τα Κερκυραϊκά και η στάσις.
• Η κατάληψη της Πύλου και η εκστρατεία του Βρασίδα
• Η Σικελική εκστρατεία.
• Η πολιτειακή μεταβολή στην Αθήνα.

Τέλος, πρέπει να αναφερθεί τι αποκομίζουν οι μελλοντικοί αξιωματικοί μέσω αυτής της γνώσης. Μέσω της μελέτης του Θουκυδίδειου έργου, που περιλαμβάνεται στο Πρόγραμμα Σπουδών της ΣΣΕ, επιτυγχάνεται η εξοικείωση των ευελπίδων με την πολιτική και στρατηγική σκέψη των Ελλήνων της Κλασικής Εποχής, όπως αυτή παρουσιάζεται στην Ιστοριογραφία του Θουκυδίδη.
Ειδικότερα, κατ’ αρχάς, η αναγνώριση αρχών, ιδεών και εννοιών επάνω στις οποίες βασίζεται μέχρι και σήμερα η πολιτική και στρατιωτική πρακτική, η ηγεσία, η στρατηγική, ο πόλεμος και η ειρήνη. Επίσης, η ανάπτυξη ορθολογικής σκέψης, ανάλυσης και κρίσης, με βάση την εξέταση της επιστημονικής ιστοριογραφίας του Θουκυδίδη, που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του Αρχαιοελληνικού Διαφωτισμού του 5ου αι. π.Χ. και μέχρι και σήμερα χαρακτηρίζεται ως κλασικό-διαχρονικό εργαλείο ανάλυσης, και πρόβλεψης ακόμη, της ανθρώπινης δράσης.
Η επίτευξη των ανωτέρω αντικειμενικών στόχων συντελεί στην διαμόρφωση της επιστημονικής, αλλά και της πολιτισμικής και επαγγελματικής ταυτότητας του έλληνα αξιωματικού.

Πηγές:
-Οδηγός Σπουδών Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων
-Κείμενο Αθανάσιου Πλατιά : Η συνεισφορά του Θουκυδίδη στις διεθνείς σχέσεις και τις στρατηγικές σπουδές

Advertisements

About γη

Ονομάζομαι Ηλίας Γιασεμής και είμαι καθηγητής. Το 2ο ΓΕΛ Αλίμου είναι το σχολείο που τελείωσα σαν μαθητής πριν χρόνια και τώρα δουλεύω σαν καθηγητής Βιολογίας.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s